Preek gehouden op 8 september 2019, Spreuken 1,1-9

Ds. Rina Mulderij


Gemeente van Jezus Christus,


Het Bijbelboek Spreuken laat een kant van Salomo zien, waar we in 1 Koningen (5,12) over horen, namelijk dat hij drieduizend spreuken heeft gedicht. Het gaat om wijsheid die praktisch van aard is: je kunt het toepassen op het leven van mensen. Iets van Salomo’s karakter komen we in dit boek op het spoor. Aan Salomo zijn veel spreuken toegeschreven door wijze mannen die niet met hun wijsheid te koop wilden lopen. Dat was in deze tijd niet ongewoon: Salomo werd in de loop van de tijd een symbool voor wijsheid, een voorbeeld van hoe je als wijs mens door het leven gaat. Veel Spreuken zouden niet misstaan op een tegeltje. Bij voorbeeld: “Beter een goede buur dan een verre vriend” (Spreuken 27,10); “Hoogmoed komt voor de val” (Spreuken 16,18) en “De mens wikt, maar God beschikt.” (Spreuken 16,9). Maar daar doe je dit boek eigenlijk te kort mee.


Als je hoofdstuk na hoofdstuk doorleest, dan word je moe van alle uitspraken die er staan en dan lees je het niet meer met aandacht. Maar dit is dan ook niet de bedoeling van dit boek geweest, dat je de wijsheden achter door leest. Het vraagt dat je een spreuk op je laat in werken: wat bedoelt de tekst? Wat zegt het mij? Hoe verhoud ik mij hiermee? Zoals “Alleen je eigen hart kent je diepste verdriet, in je vreugde kan een ander niet delen” (Spreuken 14,30) of “De pracht van jonge mensen is hun kracht, de sier van oude mensen is hun haar” (Spreuken 20,29). Maar het maakt dan niet uit waar je dit boek open slaat: op elke pagina staan parels, die vragen om doordenking van wie al wat langer op deze aardbol verblijft, dat je meer en meer de vaardigheid verwerft om nog wijzer te worden en het is een uitnodiging om kennis te verwerven voor wie wat jonger is, dat je weet hoe jij in het leven kunt staan. Ze leren je over recht, rechtvaardigheid en eerlijkheid: dus hoe draag jij bij aan deze samenleving? Ik ben tegen gekomen in een uitleg dat deze spreuken als entertainment gediend zouden hebben en dat er zelfs wedstrijden om spreuken werden gehouden: volgens mij zou zo’n onderdeel best wel eens geïntroduceerd mogen worden op Shownieuws of RTL Boulevard.


Vandaag heb ik gekozen voor de inleiding van het boek Spreuken. Zoals jullie hebben kunnen horen, dient wijsheid als aanzet om een goed leven te kunnen leiden. Daarbij wordt wijsheid verbonden aan God. Voor Hem heb je ontzag. In een oudere vertaling staat daar “de vrees des Heren”. Het gaat om een relatie met God te hebben en die te onderhouden. Beseffen dat je alles van God hebt mogen ontvangen om te kunnen leven. Ook je verstand staat ten dienste van Hem. Het gaat om God respecteren als God en Hem te behandelen zoals Hij het verdient. Wie geen ontzag heeft, wijsheid veracht en elk onderwijs weigert, is een dwaas. En die dwaas komt telkens terug in dit boek, als iemand die hardnekkig is in onrecht, die als Vrouw Dwaasheid bazelt en mensen wil lokken naar een weg, waar Gods zegen niet op rust en die leidt naar het dodenrijk. Dat wijsheid begint met ontzag voor God, komt in het hele boek terug. Het wordt nadrukkelijk gezegd of het is de grond, waarop een uitspraak rust.


In de inleiding komen ook de beide ouders ter sprake en dat is kenmerkend voor Israëlitische wijsheidsliteratuur: in boeken over wijsheid uit Egypte en Babylonië komen alleen vaders voor. Maar Israël waardeert de moeder als medeopvoeder, als onderwijzeres, die een kind in het leven begeleidt. Al spreekt Spreuken ook over Vrouw Dwaasheid en lichtzinnige vrouwen, maar Vrouw Wijsheid en het loflied op de sterke vrouw (Spreuken 31,10-31); zij zetten juist vrouwen in het licht. Ook jouw begin in het leven is door jouw vader én moeder vorm gegeven. Ze hebben jou, als dat goed is, levenslessen mee willen geven, zodat je als volwassene stevig kunt wandelen in Gods licht, omdat je van hen allebei ontzag voor God hebt mogen leren.


Spreuken sluit aan bij de Tien Woorden, ook bij het Woord van “Eer je vader en je moeder”. Dit is geen gemakkelijk Woord, Gebod. Dit Woord is misverstaan en misbruikt. Dat je jouw ouders – lees vader – in alles moest gehoorzamen zonder vragen en daarbij de dominee, de gezagsdragers, eigenlijk ieder die boven jou stond, dat je op hen ja en amen zei. Punt. Dubbele punt: ook nu staan sommigen er zo in en dat zet hen vast. In de kern gaat het in dit Woord om te zien dat ouders jou het leven hebben gegeven: daar mag jij je vader en je moeder dankbaar voor zijn. Maar het gaat ook om schiften, zeven, uitselecteren van de boodschappen, lessen die ze jou hebben meegegeven om te kunnen leven. Misschien ken je dit tegeltje over moeder. Ik ben het wel eens bij mensen thuis tegen gekomen. Op het tegeltje staan uitspraken over moeder gezegd door een kind, zoals wanneer het vijf jaar oud is: “Mijn mammie kan alles”, als het wat ouder is, met vijftien jaar: “Daar heeft mijn moeder totaal geen verstand van” en als het kind wat ouder is in de leeftijd van vijftig jaar: “Mijn moeder? Die had letterlijk overal verstand van…”

Als mens groei je in het leven. Je pikt eens hier, dan weer daar wat op, waar je meent goed aan te doen in het leven. Thuis, in je jeugd ontvang je de basis, het begin van hoe ga ik met mensen om;
wat werkt om aandacht te krijgen, wat niet; hoe pak ik iets aan met klussen, koken enzovoort, enzovoort. Ook hier bij je ouders gaat het erom dat je hen respecteert, omdat je het leven van hen hebt ontvangen, ook al kun je soms niet verder met je ouders –
dat gebeurt helaas ook, dat jij jouw ouders ontgroeit, dat je zo niet gezien bent, dat je met tekorten, gebreken bent opgegroeid, omdat je ouders jou niet konden geven om welke reden ook, wat je nodig had, dat je breekt met jouw ouders, hoe moeilijk dat ook kan zijn.


Salomo is zijn moeder Batseba en zijn vader David dankbaar om wat zij hem hebben gegeven in zijn jeugd aan het hof. En waar ben jij jouw ouders dankbaar voor? Ben je dankbaar dat je van hen het leven hebt mogen ontvangen? Wat heb jij van je vader, je moeder geleerd? Misschien is dat straks voor je een mooie uitdaging om dat eens voor jezelf op papier te zetten. En durf je dat aan je ouders ook te vertellen, waar jij zo dankbaar voor bent. Als je wat ouder bent, komen de herinneringen aan thuis juist nu boven – herinneringen die jou ook misschien wat verdrietig kunnen maken, want “och, wat mis ik mijn moeder, mijn vader…” Het is niet verkeerd, maar juist mooi om eens aan hen te denken, die er vanaf bij jouw prille begin waren. Wat hebben zij jou van God geleerd om met Hem een relatie op te bouwen? Om je met de Ene te verhouden en waar jij zelf op pad bent gegaan om die band te versterken, om te ontdekken wie die God is, die ons verstandig maakt in het leven, opdat wij als Zijn kinderen mogen ervaren, kennen, dat God er al vanaf het begin er bij is en voorbij het einde er zal zijn. Zo mogen wij dankbaar in ons bestaan staan, voor de gave die God in Zijn genade heeft gegeven: dat wij bevrijd mogen zijn van zonde in Christus. Met die krans mogen wij opstaan en leven vanuit Gods liefde. Amen.

Contactgegevens

Protestantse gemeente Grootegast/Sebaldeburen

Goede Herderkerk, De Gast 2, 9861 BM te Grootegast

0594-613073

Contact via email