Preek gehouden op 2 april 2017, Johannes 8,46-59

Door ds. H.C. Mulderij

Gemeente van Jezus Christus,

Waarschijnlijk hebben jullie wel eens van het woord ‘framing’ gehoord. Framing is een overtuigingstechniek binnen de communicatie, waar jij in jouw verhaal woorden en beelden zo kiest, dat je bewust en onbewust emoties en wereldbeelden in een publiek wilt planten. Zo kun je een bepaalde boodschap overbrengen, die jou het beste uitkomt. In de politiek en reclame komt framing het meest duidelijk naar voren. Bij voorbeeld: je wilt een sapje in de markt zetten. Aan welke woorden en associaties wil jij dat consumenten bij jouw sapje gaan denken? Je gebruikt dan begrippen zoals gezond, natuurlijk, vers en op de wikkel zet je beelden van plukkers die met aandacht en natuurlijk blij aan het werk zijn. Zo zet jij een positief beeld neer van jouw sapje. Een mooi voorbeeld zag ik laatst op een programma voorbijkomen over de wereld van de reclame. Het product Vitamin Water is in de markt gezet als een soort wondermiddeltje, dat jou kan helpen, als je uit balans bent, of als je juist energie nodig hebt en je kunt er zelfs één kiezen die jouw weerstand een boost geeft. Maar het spul is slechts water met wat suiker erin. Het belooft meer dan dat het daadwerkelijk iets kan doen. [https://nl.wikipedia.org/wiki/Framing]

Ook kan framing de andere kant op werken, namelijk dat je iemand verdacht maakt. Zoals vorig jaar met asielzoekers gebeurde, dat er alleen maar gelukszoekers onze kant opkwamen – en even ter zijde: zoeken wij niet allemaal naar geluk? Maar het kan ook door bankiers graaiers en zakkenvullers te noemen, die geen ethisch besef hebben en gewoon pakken, waar ze volgens hun contract menen recht op hebben. Eveneens in de politiek worden mensen in een bepaalde hoek weggezet. De term demonisering kwam met Pim Fortuyn boven drijven. Hij voelde zich in een bepaalde hoek klem gezet, maar hij deed het zelf ook bij zijn opponenten door op de kommer en kwel van de paarse kabinetten te wijzen.

Met het woord demoniseren kom ik vandaag ook wel dicht bij de evangelielezing. De tegenstanders van Jezus willen hem framen. Dat doen ze al vanaf het begin van de discussie. Blijkbaar is framen zo oud als de weg naar Rome. Ze wilden hem in het begin van hoofdstuk acht testen: hoe reageert hij op een overspelige vrouw? Welke theologie volgt hij? Zijn tegenstanders in dit hoofdstuk heten ‘de Joden’ en dat is geen geheel correcte weergave van de waarheid. Bovendien leidde en leidt dit taalgebruik tot antisemitisme, want zo worden de Joden in een zeer negatieve rol weggezet. Dat kan ik trouwens ook als een flink staaltje framing door de evangelist Johannes noemen. De schrijver van dit evangelie en de gemeenschap voor wie hij heeft geschreven, hebben namelijk een appeltje te schillen met de Joden. Deze gemeenschap van Johannes moest aan het einde van de eerste eeuw een positie innemen tegenover de Joden die deze groep van Jezus als Messias belijdende Joden, Samaritanen en niet-Joden de synagoge uit hadden gegooid. Die groep mocht dus een bepaalde synagoge niet meer in plus ze was bezig om haar eigen identiteit in Jezus de Christus vorm te geven en dat deden ze door zich tegen deze niet nader bepaalde groep Joden af te zetten, want “wij zijn niet als hen”. Dus hier zien we tekenen van de scheiding van wegen, van wat later Jodendom en christendom is gaan heten. Dat is een belangrijk gegeven voor de achtergrond bij deze tekst.

Dus Johannes framet een specifieke groep Joden, die ook nog eens Jezus framet. De discussie die hopeloos aan het einde uit de hand loopt – deze groep begint stenen op te rapen en willen Jezus stenigen om wat hij heeft gezegd – deze discussie laat een intern joods debat zien. Vergelijk het maar eens met een familie. Binnen een familie zijn er twee kampen die het familieverhaal zo verteld willen hebben, dat het vooral hen het beste uit komt. Dat andere verhaal, daar hebben ze niets mee. EN: het is niet eens waar, want die leugenaar, zwarte schaap, ’s werelds grootste fantast vertelt het. Jullie hebben wellicht van het boek “Judas” gehoord. Vorig jaar bracht de zus van Holleeder, Astrid Holleeder een boek uit over haar familie, waarin ze haar broer Willem Holleeder neerzet als iemand die de familie terroriseert en bedreigt, net als hun alcoholistische vader. Willem reageerde hierop dat het maar leugens waren...

Als je dit als achtergrond bij deze discussie gebruikt, kun je de onderlinge geschillen en verschillen misschien wat beter begrijpen. De evangelist Johannes heeft er baat bij om deze specifieke groep Joden te laten zeggen dat Jezus een kind van de duivel is. Jezus laat zich zien als iemand die tot het uiterste welwillend is om de onderlinge relatie in stand te houden, om deze woorden ten goede te keren, maar zijn tegenstanders willen niet meer luisteren. Ze hakketakken maar door, totdat er stoom uit hun oren komt en ze hem willen stenigen vanwege zijn uitingen. Hier is een breuk ontstaan, die verre van overbrugging, herstel en genezing is.

Ik zoom nog even verder in op het frame ‘bezeten, kind van de duivel’. Als jij dat hoort, wat roept dat bij jou op? ... Dingen als: Ik wil dat niet zijn. Waarom noemen zij Jezus zo? Kunnen ze hem niet aan? Kunnen zij zo veel vrijheid, zo veel liefde in een mens zoals Jezus niet aan? Iemand die de zekerheden, die volgens jou zo vast kunnen staan, jouw eigen gelijk, dat Jezus die zo bevraagt en onder een andere levenshouding weet te plaatsen? Deze groep mensen heeft hun oordeel over Jezus al klaar liggen, dat ze het andere frame ‘kind van God’ niet meer kunnen of willen of durven zien.

Deze woorden kunnen wat met mensen doen. Als jij iedere dag te horen krijgt dat jij een hoerenjong, duivelsgebroed bent, dan haken die woorden zich in jou vast. Dan ga jij deze op een bepaald moment geloven. Ik weet niet of jullie onlangs over het lied van Jebroer hebben gehoord, waarschijnlijk de jongeren onder ons wel. Hij heeft een clip bij het nummer “Ik ben een kind van de duivel” gemaakt, waar vader en moeder ruziën aan tafel met hun zoontje erbij. Het kind van een jaartje of elf, twaalf vlucht weg en vindt op zolder een pistool tussen vaders herinneringen aan zijn gabbertijd. Dat pistool vindt hij stoer en hij pleegt er onder andere een overval mee. Het gaat steeds slechter met de jongen en op een gegeven moment laat hij het pistool aan vader en moeder zien, die uit schrik het pistool van hem af willen pakken en dan gaat het pistool af... Het volgende shot is een grafkist, waar een foto van de jongen op staat. ... Blijkbaar loopt het niet goed met jou af als kind van de duivel. Over dit lied is binnen aantal christelijke gezinnen flink wat te doen [https://jop.nl/actueel/blog/en-dan-zingt-mijn-dochter-ineens-dit-lied]. Het lied heeft een aanstekelijke beat en het blijft ook in je hoofd zitten, zelfs als je het niet wilt...

Dit lied kun je als een antiboodschap voor de duivel zien: dat jij je op een glijdende schaal bevindt, waar het van kwaad naar erger gaat. Dat je de consequenties van je handelen niet kunt overzien, als je voor een bepaald pad kiest. Wat eerst zo stoer leek, maar waar je alleen maar uit kunt komen tussen zes plankjes... Deze weg leidt alleen maar naar de dood en niet naar het leven, het eeuwige leven dat wij bij God kunnen vinden als zijn kind. Daar is Jezus naar op zoek, ook bij deze tegenstanders, die een andere kant op sturen en een ander pad op gaan door stenen te rapen met moord in hun hoofd.

Hoe word jij een kind van God? Dat is een onderdeel in deze tijd voor Pasen, waar wij ook bij willen stilstaan. Hoe blijven wij God voor ogen houden en volgen wij niet wat ons bij Hem weghoudt? Welk pad kiezen wij? Het liefst willen we dat mensen ons eren, als we goede dingen doen, maar het gaat ook om eer geven Wie de eer toe komt, namelijk God, die ons de kracht en de mogelijkheid voor het goede schenkt. Dat wij niet onszelf zoeken, maar waar geven wij God de glorie en maken wij zijn naam groot. Dat is zoeken naar Hem die ons leven geeft. Die ons uit zijn liefde en genade naar een hoger plan wil trekken, waar wij Gods kinderen zullen zijn. Daar willen wij verder in groeien, vandaag en alle dagen van ons leven. Amen.

Contactgegevens

Protestantse gemeente Grootegast/Sebaldeburen

Goede Herderkerk, De Gast 2, 9861 BM te Grootegast

0594-613073

Contact via email